Generowanie energii społecznej przez lokalne organizacje i inicjatywy obywatelskie może być naprawdę skuteczne i dać imponujące efekty. Żeby przekonać się o skali, jaką można w ten sposób osiągnąć, spójrzmy na liczby: 5 285 139 odbiorców i uczestników lokalnych inicjatyw przy wsparciu ponad 250 tysięcy wolontariuszy i zrealizowanie ponad 14 tysięcy projektów! To efekt 22 lat programu „Działaj Lokalnie” Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności, prowadzonego pod hasłem „Wyzwalamy społeczną energię!” przez Akademię Rozwoju Filantropii we współpracy z siecią 74 Ośrodków Działaj Lokalnie (ODL).
W ramach programu aktywne społeczności, których członkowie sami definiują własne potrzeby i podejmują wspólne działania w ramach lokalnych projektów, otrzymują wsparcie dla swoich inicjatyw – na ich rzecz przekazano prawie 70 milionów złotych! Program stawia na aktywność obywatelską, w tym wolontariat i dzielenie się miejscowymi zasobami.
Głównym trzonem programu jest coroczny, zdecentralizowany konkurs grantowy realizowany przez sieć Ośrodków Działaj Lokalnie. ODL to lokalne organizacje działające na obszarze od kilku gmin do kilku powiatów. ODL rozdzielają w konkursie środki przekazane przez PAFW oraz pozyskane od samorządów, przedsiębiorców i osób prywatnych. Łączna wartość zrealizowanych projektów to już niemal 125 milionów złotych. ODL zajmują się także działalnością szkoleniową, doradztwem i wspierają wolontariat. Za ich pośrednictwem program funkcjonuje na terenie 679 gmin w Polsce (dane na 2022 rok).
„Działaj Lokalnie” (www.dzialajlokalnie.pl) jest przedsięwzięciem adresowanym do organizacji pozarządowych i grup nieformalnych. Decyzje o dofinansowaniu konkretnych projektów są podejmowane lokalnie, przy wsparciu niezależnych autorytetów lokalnych i darczyńców. Taki mechanizm jest wyjątkowy i gwarantuje, że dotacje są przyznawane na inicjatywom odpowiadającym na faktyczne potrzeby lokalnych społeczności i ich mieszkańców. Granty w wysokości do 8000 złotych są swoistym zapalnikiem, ale nie mniej ważny od kapitału materialnego jest kapitał społeczny. Bez wzajemnego zaufania, opartego na wspólnych wartościach i odwadze do działania te lokalne przedsięwzięcia by nie zaistniały. Budowa zaufania wymaga czasu i zaangażowania, ale daje efekty. Poniżej zebraliśmy kilkanaście przykładów lokalnych projektów realnie wyzwalających społeczną energię. To tam dzieją się te wspaniałe rzeczy. Powstają przedstawienia, a nawet pełnometrażowe filmy, rośnie sad w centrum miasteczka czy jest rewitalizowany lokalny park miejski. Każdy z tych przykładów jest opisem takiego lokalnego generatora energii społecznej. Warto się z nimi zapoznać i zainspirować.
Kategoria: KULTURA
01 Projekt: Wieczory z poezją i muzyką
(40 organizatorów, w tym 40 wolontariuszy, 820 odbiorców)
Popularyzowanie i doskonalenie wiedzy na temat ziemi rodzinnej, jej historii, kultury i tradycji jest istotną potrzebą społeczności lokalnych. Czerniejewskie Stowarzyszenie Kulturalne Pokolenia powstało, by stworzyć monografię swojej miejscowości. Jego członkom i członkiniom zależało też na integracji i współtworzeniu ruchu pasjonatów, umacnianiu więzi pokoleniowych. Od kilku lat gromadzą oni archiwa i przeprowadzają wywiady z najstarszymi mieszkańcami Czerniejewa. Do swoich działań włączyli osoby w różnym wieku oraz wykonujące różne zawody. Są wśród nich bibliotekarze, nauczycielki, dziennikarze, przedsiębiorcy, urzędniczki i regionaliści. Energia do działania dla swojej rodzinnej okolicy sprawiła, że zaczęli patrzeć szerzej na swoje możliwości. Wspólnie stworzyli „społeczny dom kultury”, którego nieformalną siedzibą jest biblioteka. Angażują coraz większą liczbę mieszkańców, wspólnie planują działania, dzięki czemu różne grupy mają szansę obcowania z kulturą, wychodzą ze swojej strefy komfortu. Mogą pokazać ukryte talenty. Z racji lokalizacji miasteczka społeczność czerniejewska jest dosyć zamknięta, ale dzięki społecznej energii stała się otwarta na ludzi, pomysły, talenty. Aktywność stowarzyszenia sprawiła, że udało się otworzyć Czerniejewo, zaprosić społeczność do nowych działań, zachęcić do spotkań w nowych miejscach w gminie: w prywatnych ogrodach, na rynku miasta, w lokalnej strażnicy czy dawnym kinie. Mieszkańcy cieszyli się, że wreszcie coś się dzieje i mogli włączyć się w konkretne działania. Niewątpliwie doszło do scalenia społeczności, o czym mówią sami mieszkańcy Czerniejewa.
https://www.facebook.com/czerniejewskiepokolenia
02 Projekt: Film „Skarb” na podstawie sztuki Olgi Tokarczuk
(24 organizatorów, w tym 24 wolontariuszy, 230 odbiorców)
Działając na rzecz lokalnej społeczności, wiele organizacji wyzwala społeczną energię dzięki sztuce. Stowarzyszenie Świdna włącza mieszkańców wsi Świdnik i miejscowości sąsiedzkich w takie projekty jak Teatr Lokomotywa czy Kabaret Tender. W 2020 roku Teatr Lokomotywa wystawił spektakl teatralny pt. „Żurek” na motywach powieści Olgi Tokarczuk. Dwa lata później jej debiut dramatopisarski, sztuka „Skarb” z 1999 roku, doczekał się filmowej adaptacji. 21 stycznia 2023 roku w wałbrzyskim kinie Apollo odbyła się uroczysta premiera z udziałem samej noblistki. Choć Stowarzyszenie Świdna działa lokalnie, to potrafi włączyć dziesiątki osób w swoje przedsięwzięcia kulturalne. Wśród nich są wolontariusze, przedstawicielki instytucji, firm czy organizacji zainteresowanych wspieraniem amatorskiej działalności kulturalnej. Choć sztuka filmowa czy teatr są dziedzinami mocno elitarnymi, to realizacja filmu „Skarb”, dofinansowanego z programu „Działaj Lokalnie”, jest doskonałym przykładem, że nie musi tak być. Celem stworzenia filmu było działanie na rzecz wspólnoty, rozwijanie horyzontów i talentów artystycznych. Społecznicy skupieni wokół produkcji jednocześnie wystąpili w filmie, stworzyli scenografię, kostiumy, pomagali znaleźć sponsorów i partnerów. Wsparli ich przyjaciele z mediów zarówno lokalnych, jak i regionalnych, lokalne instytucje i organizacje, za którymi zawsze stał człowiek. Film powstał dzięki współpracy i włączeniu wielu osób na każdym etapie – od pierwszego „klapsa” aż po uroczystą premierę z udziałem Olgi Tokarczuk.
https://www.facebook.com/groups/2033723170205606
03 Projekt: Festiwal Twórczości Edwarda Stachury „Niebieska Tancbuda – Stachuriada”
(13 organizatorów, w tym 10 wolontariuszy, 100 odbiorców)
Mieszkańcy wsi Konary, położonych 10 km od Sochaczewa, mają dużą potrzebę przebywania z sobą, dzielenia się swoimi umiejętnościami, pasjami, przekazywania pięknych tradycji. Ich potrzeby dotyczą także ludzi spoza regionu. Pragną ich przyciągać do siebie i poznawać. W tym celu od kilku lat realizują Festiwal Twórczości Edwarda Stachury „Niebieska Tancbuda – Stachuriada”. W projekt są włączane osoby będące miłośnikami poezji śpiewanej, zainteresowane literaturą, sztuką, ceniące twórczość Edwarda Stachury, a także tęskniące za kontaktem z naturą, za relaksem i spotkaniami przy ognisku. Z wydarzenia korzystają osoby pragnące spróbować swoich sił w warsztatach literackich, malarskich i tanecznych, chcące zaprezentować własną twórczość. Organizacja festiwalu to dla kilkudziesięciu wolontariuszy miesiące przygotowań, wspólnego budowania sceny, przygotowania terenu, specjalnych namiotów, organizacji koncertów. Projekt wzmocnił współpracę, solidarność lokalnej społeczności. Powstały nowe atrakcyjne możliwości spędzenia wolnego czasu, umocniła się atrakcyjność regionu, a festiwal z roku na rok cieszy się coraz większą popularnością. Stał się dobrem wspólnym wyzwalającym twórczą społeczną energię.
https://stachuriada.pl/index.php/item/515-iv-niebieska-tancbuda-w-konarach-2022-podsumowanie
04 Projekt: Warsztaty muzyczne w ramach „Folk-up!” Festiwalu Muzyki Folkowej
(13 organizatorów, w tym 13 wolontariuszy, 27 uczestników warsztatów)
Jednym z najważniejszych wyzwań dla wyzwalania społecznej energii jest włączanie młodzieży w działania i sprawianie, że sama będzie chciała tę energię przekazywać dalej. Jednym z przykładów tego, jak osiągnąć ten cel, są warsztaty muzyczne organizowane w ramach „Folk-Up!” Festiwalu Muzyki Folkowej w Żywcu. Organizatorzy widzą ogromny potencjał wśród młodzieży zanurzonej w muzyce tradycyjnej i zapraszają ją do eksperymentowania, czyli łączenia sztuki ludowej z nowoczesnymi brzmieniami. Młodzi ludzie uczą się pracy w grupie, która wyzwala ich ukryte potencjały, daje niezwykłą satysfakcję i integruje wokół wspólnej pasji. Festiwal Folk-Up! to miejsce, dla którego jedną z najważniejszych rzeczy jest łączenie. Uczy uważności na innych i pozwala na wymianę doświadczeń. Organizatorzy chcą też włączyć młodzież w tworzenie modelu uczestnictwa w kulturze osadzonego w rzeczywistości, uczyć tolerancji i szacunku dla różniących się grup.
Zdjęcie: warsztaty muzyczne https://drive.google.com/file/d/1h90otddPK6Cmgc9p9-NQHBSNNk8mxuuD/view?usp=drive_link
Kategoria: PRZESTRZEŃ
05 Projekt: Modernizacja terenu rekreacyjnego przy linii brzegowej jeziora Pile
(10 organizatorów, w tym 10 wolontariuszy, społeczność gminy i turyści)
Tworzenie miejsc wspólnego wypoczynku, spotkań i integracji bardzo mocno angażuje społeczności lokalne. Co roku dzięki wysiłkowi tysięcy wolontariuszy powstają plaże, kwietne łąki, kawiarenki, świetlice, kluby seniora, sady, mini parki, ogrody, strefy gier, ogrody sensoryczne i wiele innych. Liczy się potrzeba konkretnej grupy osób, umiejętność włączania różnych partnerów w działania i miejsce, które wyzwoli ich społeczną energię. Stowarzyszenie Nasza Dąbrowica postanowiło stworzyć wspólne miejsce wypoczynku, integracji i spotkań blisko jeziora Pile (Pojezierze Drawskie). W działania zaangażowali się wszyscy członkowie stowarzyszenia i zaprosili mieszkańców Dąbrowicy do włączenia się w ten projekt. Wystąpili do burmistrza Bornego Sulinowa z wnioskiem o dysponowanie nieruchomością gminną, zdemontowali stare, zniszczone ławki i stoły, wyrównali teren, oczyścili go z kamieni. Wykonali schodki wejściowe do jeziora przy pomoście, ustawili nowe ławki i stoły, wyremontowali postój dla łodzi wędkarskich. Zasiali też mnóstwo trawy, by stworzyć piękną, zieloną plażę. Mieszkańcy wspólnie dbają o czystość całego terenu. Choć cel był pozornie prosty, to wymagał mobilizacji, dobrej komunikacji i organizacji pracy oraz włączenia osób o odpowiednich kompetencjach, które doradzały na każdym etapie działań. Obecnie miejsce służy również turystom z Polski i zagranicy, którzy przyjeżdżają do pensjonatów znajdujących się w tej uroczej miejscowości.
https://www.facebook.com/profile.php?id=100077484670688
06 Projekt: KAFE Kultura
(7 organizatorów, w tym 2 wolontariuszy, 120 odbiorców)
Z kolei w Domu Kultury w Zarzeczu (woj. podkarpackie), który na co dzień prowadzi zajęcia artystyczne dla dzieci i młodzieży oraz zajęcia sportowe dla dorosłych, brakowało kameralnej przestrzeni, która mogłaby być wykorzystana do mniejszych działań, takich jak spotkania autorskie, wystawy, mini koncerty czy warsztaty dla seniorów. Społecznicy z Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Zarzeckiej stworzyli taką przestrzeń w holu budynku. Szczególnie ważne dla realizatorów tego projektu było zagospodarowanie miejsca pod kątem rodziców czekających na dzieci, które akurat mają zajęcia. Obecnie mogą w tym czasie zaparzyć kawę, herbatę, przeczytać książkę, obejrzeć aktualną wystawę, porozmawiać i się integrować. Zostali naturalnie włączeni w przestrzeń domu kultury. W tym nowym miejscu – już w ramach projektu KAFE Kultura, dofinansowanego z programu „Działaj Lokalnie” – Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Zarzeckiej zorganizowało m.in. spotkania z autorami książek, muzykami, wystawę malarską lokalnej artystki, warsztaty rękodzielnicze i wiele innych. Hol służy mieszkańcom Zarzecza od rana do wieczora i jest dziełem ich wspólnej pracy i zaangażowania.
07 Projekt: Sad w centrum miasta
(30 organizatorów, w tym 30 wolontariuszy, 70 odbiorców)
Społecznicy, którzy chcą tworzyć wspólne miejsca spotkań, wpadają często na bardzo nietypowe pomysły. W Borku Wielkopolskim działa grupa miłośników przyrody, której mottem jest: „Każda aktywność służąca poprawie kondycji przyrody w regionie – ma znaczenie”. Zdając sobie sprawę, że w działaniach proekologicznych warto sięgać po niebanalne rozwiązania, postanowili stworzyć… sad w centrum miasta, a miejscem wyzwalania społecznej energii stał się nieużytek podarowany przez burmistrza Borku Wielkopolskiego. W działania włączyli się wolontariusze w różnym wieku. Lokalni przedsiębiorcy pomogli w zagospodarowaniu terenu, przekazali za darmo nasiona i ziemię, zorganizowali jej transport i część usług rolno-ogrodniczych. Wolontariusze wspólnie z harcerzami zasiali łąkę kwietną i trawę, kupili i zainstalowali domki dla owadów, zasadzili krzewy i stare odmiany drzew owocowych. W sadzie pojawiły się wygodne ławki. Żeby pokazać wartość tego miejsca dla całej społeczności, grupa z Borku Wielkopolskiego zorganizowała warsztaty dla dzieci i młodzieży, podczas których młodzi ludzie poznali rolę owadów zapylających i zbudowali domki dla jeży. Utworzenie ogólnodostępnego sadu w centrum miasta, oazy spokoju i relaksu jest też odpowiedzią na zaspokojenie ludzkiej potrzeby kontaktu z drugim człowiekiem. Na łonie natury, wpisując się w ekologiczne trendy, powstało miejsce służące integracji społecznej o walorach edukacyjnych. Jest tu promowana bioróżnorodność jako dobro wspólne dla ludzi i zwierząt. W sadzie każdy może korzystać z dobrodziejstwa natury, biernie odpoczywając lub czynnie włączając się w pielęgnację posadzonych roślin.
Pielęgnacja terenu jest procesem, który będzie wymuszał wspólną aktywność dopóki drzewka stabilnie zakorzenią się w trudnym i suchym gruncie (do trzech lat minimum). Planowane są w okresie wiosenno-letnim „spotkania tematyczne na kocach” z intersującymi osobami z regionu, które przy okazji mają świadomość znaczenia kontaktu z przyrodą i szanują jej zasoby.
08 Projekt: Mapa najbliższej okolicy
(31 organizatorów, w tym 10 wolontariuszy, 35 odbiorców)
O swoją lokalną przestrzeń ciekawie zadbali również mieszkańcy Błażowej Górnej. To jedna z ośmiu wsi gminy Błażowa (woj. podkarpackie). Przez kilka lat w centralnym punkcie miejscowości niszczała stara tablica informacyjna, dotycząca inwestycji z funduszy europejskich. Dzięki temu, że konstrukcja była stabilna i bez problemu nadawała się do ponownego wykorzystania, mieszkańcy wsi wpadli na pomysł, by stworzyć własną, turystyczną mapę najbliższej okolicy. Pomysł był tak ciekawy, że do jego realizacji włączono całą społeczność Błażowej Górnej. Mieszkańcy spotkali się w świetlicy wiejskiej i wybrali najważniejsze dla nich miejsca regionu, w tym historyczne. Wspólnie zdemontowali starą tablicę i odmalowali konstrukcję, na której wisiała. Na projekcie nowej tablicy umieścili nazwy, które potocznie funkcjonują w społeczności. Największą wartością tworzenia tablicy była integracja mieszkańców. Przedstawiciele Stowarzyszenia dla Rozwoju Błażowej Górnej, które koordynowało prace, podkreślali, że nowi mieszkańcy oraz wszyscy przyjezdni będą wiedzieli, gdzie jest „Parszywiec” czy „Koci Zomek”. Nieoczywistą, ale ważną potrzebą społeczności, która wyzwoliła ich energię do działania, było też jej zauważenie. Świadomi walorów swojej małej ojczyzny, jak sami podkreślają, nie chcą być tylko przedłużeniem gminnego miasta Błażowa. Po zamontowaniu tablicy wszyscy chętni mieszkańcy wzięli udział w wycieczce po najbliższej okolicy i otrzymali mini wersję mapy, którą wspólnie stworzyli.
Zdjęcie: https://drive.google.com/file/d/1B2qNJV7mlABQZ4Qwg_a07Tw6fEq1fpcd/view?usp=drive_link Montaż tablicy z mapą
Kategoria: EKOLOGIA
09 Projekt: Naturalnie, że razem
(70 organizatorów, w tym 65 wolontariuszy, 300 odbiorców)
W Polsce coraz częściej mieszkańcy zwracają uwagę na powszechnie występującą betonozę. Mieszkanie w przestrzeni, która przypomina szarą pustynię, gdzie brakuje trawników łąk i nie można schować się w cieniu drzew, jest dla wielu z nas coraz większym problemem. Jednym z takich miejsc jest osiedle Janusza Korczaka w Suszu. Mieszkańcy niejednokrotnie narzekali, że ich osiedle przypomina betonową pustynię. Dlatego wspólnie ze Stowarzyszeniem Rozwoju i Przedsiębiorczości Ziemi Suskiej postanowili to zmienić. Dzięki wspólnej pracy mieszkańców osiedla i wolontariuszy dostarczono ziemię, pojawiły się krzewy i drzewa, trawa i łąka kwietna. Społecznicy zadbali także o edukację młodszych mieszkańców. Wzięli udział w spotkaniach z pszczelarzem, który mówił o znaczeniu roślin miododajnych i konieczności tworzenia łąk kwietnych. Podczas spotkania z leśnikiem mogli sami wykonać budki lęgowe, karmniki i domki dla owadów. Po pierwszym etapie prac sąsiedzi z osiedla Korczaka zorganizowali piknik rodzinny. Dzięki wspólnym rozmowom mogli zaplanować adaptację kolejnych terenów wokół osiedla. Ich społeczna energia sprawiła, że mieszkańcy kolejnych bloków na tym osiedlu zainteresowali się działaniami grupy. Sukcesem dla tej społeczności była również współpraca ze spółdzielnią mieszkaniową w Suszu, która udostępniła pomieszczenia swojej świetlicy, umożliwiła promocję przedsięwzięcia i organizację spotkań z mieszkańcami.
10 Projekt: O czym szumią zioła?
(30 organizatorów, w tym 30 wolontariuszy, 100 odbiorców)
Coraz większym wyzwaniem dla instytucji i organizacji pozarządowych jest skuteczne włączanie seniorów w społeczne działania. Ze względu na brak aktywności zawodowej najczęściej siedzą w domu, wielu z nich mierzy się z samotnością wynikającą z migracji młodszych pokoleń do większych miejscowości. Żeby zapewnić im możliwość spotykania się i realizowania swoich pasji, powstają kluby seniora. Dzięki temu mają przestrzeń do spędzania czasu wolnego, spotkań towarzyskich czy udziału w różnych wydarzeniach kulturalnych i warsztatach międzypokoleniowych. Dzięki projektowi realizowanemu przez Klubu Senior+ z Rzeżęcina pn. „O czym szumią zioła?” seniorzy z Gminy Morzeszczyn, jak i osoby młodsze, mogły wziąć udział w warsztatach zielarskich. Polegały one na wspólnej integracji osób starszych z ich wnukami przy tworzeniu własnego ogrodu. Jednym z najważniejszych celów tego projektu było zaangażowanie seniorów i nauczenie ich pracy nie tylko dla siebie, lecz także dla całej społeczności. Niezwykle istotne było włączenie ich po czasie pandemii w nurt wydarzeń w gminie. Seniorzy mogli wziąć udział w spacerach ziołowych i warsztatach praktycznego wykorzystania lokalnych ziół. Poznali rośliny i ich właściwości, stworzyli zielniki, a nawet tworzyli wspólnie z dziećmi i młodzieżą olejki, maceraty, napary i herbatki. Z recyklingu powstały meble ogrodowe, które w ciepłe dni służą do wypoczynku w otoczeniu natury.
11 Projekt: Ratujemy nasz staw
(3 organizatorów, w tym 1 wolontariusz, 16 odbiorców)
W ochronę lokalnych ekosystemów coraz liczniej włączają się sami mieszkańcy, często też sami wychodzą z inicjatywą zadbania o pobliskie parki, lasy, stawy czy rezerwaty. W Janowicach Wielkich (woj. dolnośląskie) znajduje się park Zielona Dolina, którego najpiękniejszym elementem jest ponad stuletni staw. To jedno z najpopularniejszych miejsc odpoczynku mieszkańców gminy. W ostatnich latach znacząco pogorszył się stan wody – zaczęły pojawiać się martwe ryby, a złożony przez płazy skrzek czerniał. Dramatycznie zmniejszyła się powierzchnia rosnącej przy brzegu roślinności, niezwykle istotnej zarówno dla gniazdujących w szuwarach ptaków, jak i dla zachowania właściwego ekosystemu wodnego. Dlatego Fundacja Przystanek Dobrych Myśli z Janowic Wielkich we współpracy ze Stowarzyszeniem Wędkarskim Szuwarek zaprosiły mieszkańców wsi do ratowania stawu i zadbania o to naturalne dziedzictwo miejscowości. Dzięki pomocy specjalistów dwukrotne zbadali próbki wody i zaplanowali działania poprawiające jej stan. W ten sposób społecznicy mogli rozpocząć akcję napowietrzania, usuwania zanieczyszczeń oraz sadzenia przybrzeżnej roślinności, która nie tylko upiększyła zbiornik, lecz także będzie wpływać na jego oczyszczanie. Mieszkańcy włączeni w działania wokół stawu dostali w pakiecie wiedzę o wartości tego typu ekosystemów oraz o tym, jak o nie dbać w przyszłości, nawet bez udziału organizacji pozarządowych czy instytucji gminnych.
https://www.facebook.com/fundacja.pdm
12 Projekt: Tajemnice Parku Dworskiego
(3 organizatorów, w tym 3wolontariuszy, 200 uczestników)
Podobne podejście mieli społecznicy działający w Orłowie niedaleko Nidzicy. Postanowili chronić dziedzictwo przyrodnicze parku dworskiego, którego historia sięga końca XIX wieku. Nie każdy mieszkaniec tej miejscowości wiedział, jak cenna jest jego roślinność. Dlatego Orłowskie Centrum Aktywności Lokalnej OCAL zorganizowało małą rewitalizację zespołu pałacowo-dworskiego. W ramach projektu „Tajemnice Parku Dworskiego” zamontowali tabliczki z nazwami roślin i stworzyli ścieżkę edukacyjną wzdłuż alei bukowej prowadzącej do budynku świetlicy wiejskiej, sąsiadującej z parkiem. W czasie pikniku otwarcia przedstawiono mieszkańcom Orłowa historię parku, by zrozumieli sens zaangażowania w ochronę tego dziedzictwa przyrodniczego i odpowiedzialności za miejsce o bezcennej wartości historycznej i społecznej.
Kategoria: DZIEDZICTWO
13 Projekt: Archiwum społeczne gminy Samborzec
(60 organizatorów, w tym 53 wolontariuszy, 100 uczestników)
Zachowywanie pamięci zbiorowej oraz wspólne tworzenie archiwów społecznych to jedna z najbardziej angażujących i włączających aktywności w projektach „Działaj Lokalnie”. Młodzi ludzie często nie wiedzą, jaką wartość mają pamiątki zostawione przez ich babcie i dziadków. Wraz ze starszymi ludźmi odchodzą bezpowrotnie wspomnienia o czasach przedwojennych, wojennych i powojennych. Tymczasem rozwój technologii przyniósł możliwość digitalizacji, nagrań audio-wideo. Dlatego grupa nieformalna Mneme, działająca przy Gminnym Ośrodku Kultury w Samborcu, podjęła się zadania udokumentowania zanikającego dziedzictwa kulturowego gminy, by pamiątkowe fotografie, dawne wzornictwo, hafty, rzemiosło, narzędzia i zwyczaje nie zginęły na zawsze i mogły w nowoczesnej formie być udostępnione młodszym pokoleniom. Grupa Mneme wspólnie z mieszkańcami stworzyła „Archiwum społeczne gminy Samborzec”. W działania włączyli się pracownicy gminnych instytucji kultury i szkół, członkinie stowarzyszeń, kół gospodyń wiejskich, strażacy z ochotniczej straży pożarnej, a przede wszystkim osoby prywatne, zainteresowane historią i tradycjami ludowymi, związane od pokoleń z tą gminą. Projekt stał się bazą do przyszłych działań społeczno-kulturalnych, rozwinął poczucie wspólnotowości i odpowiedzialności za świadomość historyczną przyszłych pokoleń. Co najważniejsze, włączył najstarsze pokolenie we wspólne działanie. Archiwum umieszczono w Otwartym Systemie Archiwizacji, a jego fragmenty udostępniono w social mediach i na stronie zbioryspoleczne.pl.
https://www.facebook.com/archiwum.samborzec
14 Projekt: Cyfrowa kolekcja Muzeum Ziemi Twardogórskiej
(25 organizatorów, w tym 25 wolontariuszy, 400 uczestników)
Podobną potrzebę zachowania pamiątek i dziedzictwa przodków mieli mieszkańcy Twardogóry, dzięki którym powstało Muzeum Ziemi Twardogórskiej. Przez wiele lat mieszkańcy inspirowani przez nauczycieli historii wspólnie zbierali eksponaty z różnych epok. Są to zarówno przedmioty związane z życiem codziennym na przełomie XIX i XX wieku, narzędzia tkackie i stolarskie, jak i dokumenty polskie i niemieckie, świadczące o historii regionu, eksponaty związane z losami mieszkańców w czasie wojny i wiele więcej. Miejsce znajduje się w budynku Zespołu Szkół Ponadpodstawowych im. Jarosława Iwaszkiewicza przy ulicy Staszica 3, opiekują się nim wolontariusze, prowadzący również lekcje muzealne. Pandemia COVID-19 sprawiła, że powstał pomysł stworzenia kolekcji cyfrowej i digitalizacji materiałów znajdujących się w muzeum. Powstał fotoblog, z którego mogą skorzystać wszyscy zainteresowani historią Dolnego Śląska, zorganizowano wernisaż cyfrowej kolekcji, lekcje muzealne dla uczniów i przedszkolaków oraz warsztaty z digitalizacji dokumentów dla młodzieży. W ciągu pierwszych trzech tygodni kolekcję obejrzało ponad 4,5 tysiąca internautów, muzeum zyskało 25 wolontariuszy przeszkolonych do digitalizacji kolejnych materiałów, a stare pamiątki zyskały nowe życie i znaczenie dla najmłodszego pokolenia.
https://www.facebook.com/MuzeumZiemiTwardogorskiej/
15 Projekt: Wokół Floriana
(3 organizatorów, w tym 3 wolontariuszy, 35 uczestników)
Z kolei w Lubawce lokalnym dziedzictwem, wokół którego miała się wyzwolić społeczna energia i zorganizowano działania włączające mieszkańców, stała się Święta Góra. To najpopularniejsze miejsce wypoczynku lubawczan. Wiele osób uprawia w tych okolicach nordic walking. Tutaj mają początek trasy spacerowe i trasy narciarstwa biegowego. U jej podnóża znajdują się rzeźba św. Floriana z 1878 roku oraz źródełko wody. Jeszcze kilka lat temu historyczna rzeźba była zniszczona, a społecznicy określali to miejsce jako symbol niemocy lub zmarnowane dziedzictwo. Dzięki Stowarzyszeniu Społeczno-Kulturalnemu „Granica” z Lubawki i darczyńcom, którzy wpłacili pieniądze, w 2021 roku figura św. Floriana i źródełko zostały odrestaurowane. Ta spora zmiana w tym ważnym dla mieszkańców miejscu sprawiła, że pojawił się pomysł zagospodarowania otaczającego je terenu. Jego realizacją zajęła się grupa inicjatywna „Nasz Florian”. Społecznicy zasiali trawę, posadzili drzewa owocowe, zbudowali murek wokół rzeźby – wszystko zgodnie z sugestiami konserwatora dzieł sztuki. W prace porządkowe zaangażowała się młodzież, seniorzy, ochotnicza straż pożarna, nadleśnictwo i Zakład Gospodarki Miejskiej. Żeby mieszkańcy widzieli sens tych działań i czuli również odpowiedzialność za to miejsce, zorganizowano piknik, podczas którego lokalny historyk opowiedział historię tego miejsca. Grupa „Nasz Florian” zorganizowała także prelekcje przyrodnicze dla ponad pół tysiąca osób.
Kategoria: DZIAŁANIA NA RZECZ ŚRODOWISK WYKLUCZONYCH
16 Projekt: Hortiterapia – wspólnie sadzimy, podlewamy i czas wspólnie spędzamy
(8 organizatorów, w tym 8 wolontariuszy, 42 uczestników)
Podopieczni hospicjów bardzo często borykają się z samotnością i wykluczeniem z życia społecznego. Rzadko mają okazję do uczestniczenia w specjalnie dla nich zaprojektowanych aktywnościach czy nowoczesnych formach terapii. Jedną z metod, która wydaje się stworzona dla osób terminalnie chorych, jest hortiterapia, czyli terapia ogrodnicza. Jest ona wykorzystywana w leczeniu i rehabilitacji osób z niepełnosprawnościami, przewlekle chorych, cierpiących z powodu zaburzeń psychicznych, emocjonalnych, poznawczych, wykluczenia społecznego czy samotności. Fenomen hortiterapii tkwi w jej uniwersalności. Bazuje ona na jednej z najbardziej naturalnych ludzkich potrzeb – potrzebie kontaktu z naturą – wspólnej dla wszystkich niezależnie od wieku, statusu społecznego czy problemów. Ogrodoterapię można z łatwością dopasować do potrzeb konkretnych pacjentów. Może być realizowana zarówno w przydomowych ogrodach, jak i w parkach czy otoczeniu szpitali, domów opieki, hospicjów. W ramach programu „Działaj Lokalnie” Fundacja Kociewiacy dla Hospicjum wprowadziła tę formę terapii w placówce w Starogardzie Gdańskim. Zaangażowanie pacjentów w drobne działania, takie jak sadzenie ziół, kwiatów, warzyw, podlewanie i inne zadania ogrodnicze, od samego początku wprowadziło poczucie celu, obowiązku, możliwość planowania i samodzielnego decydowania o działaniach. Metoda zapewnia kontakt z przyrodą, rozwija zmysł dotyku, poprawia chwyt, pozwala aktywizować osłabione struktury mięśniowe. Wyostrza zmysł wzroku, słuchu i węchu, wsłuchać się w dźwięki przyrody i poznawać zapachy ogrodu. Pacjenci mogli przygotować własne zielniki, obserwować, jak rosną ich własne małe ogrody, a nawet robić potrawę z wyhodowanych roślin. Niewątpliwą wartością włączenia pacjentów hospicjum w te działania była integracja – zarówno z wolontariuszami, personelem, jak i między nimi samymi. Ta forma terapii przyjęła się na oddziale i będzie kontynuowana co roku.
17 Projekt: Ogród sensoryczny
(20 organizatorów, w tym 20 wolontariuszy, 100 uczestników)
Osoby z niepełnosprawnościami są grupą wyjątkowo narażoną na wykluczenie. Mają ogromną potrzebę kontaktu społecznego, bycia z drugim człowiekiem, uczestniczenia w lokalnych wydarzeniach i integracji międzypokoleniowej. Między innymi dlatego rodzice uczniów szkół specjalnych w Adamowie (woj. mazowieckie) założyli Stowarzyszenie Wyjątkowi Bohaterowie Rodziców i postanowili realizować projekty angażujące lokalną społeczność na rzecz dzieci z niepełnosprawnościami. Jednym z pomysłów było stworzenie ogrodu sensorycznego zwanego „Ogrodem zmysłów”, z którego mogłyby korzystać dzieci przedszkolne, młodzież i dorośli nie tylko z niepełnosprawnościami. Pomysłodawcy wiedzieli, że takie miejsce jest doskonałe dla terapii i rehabilitacji zmysłów, a także spotkań, integracji, relaksu i zabawy. Na pięknej działce pełnej drzew powstały cztery strefy: słuchu węchu dotyku i wzroku. W ogrodzie znajdziemy szumiące trawy, dzwony rurowe z mosiądzu i bambusa, gong, ścieżkę sensoryczną, hamaki i rośliny o intensywnym zapachu. Z ogrodu może korzystać prawie setka dzieci z niepełnosprawnościami, a Stowarzyszenie WBR planuje rozbudowę ogrodu i kolejne wspólne działania.
Otwarcie: https://www.youtube.com/watch?v=AcDqfx5S73Y
Zdjęcia: https://drive.google.com/file/d/1JHLYyIZgEnEul8R-eMGNEhP3W5DDKzuT/view?usp=drive_link podpis: Wspólne sadzenie ziół
18 Projekt: Młodzież nie ryba, głos ma!
(9 organizatorów, w tym 5 wolontariuszy, 200 uczestników)
W polskim szkolnictwie nie ma praktyki wspólnej analizy problemów, dokonywanej przez uczniów i kierownictwo placówek oświatowych. Młodzież, dostrzegając je, nie ma możliwości przebicia się ze swoimi pomysłami, przez co popada w stan bierności. Z badań przeprowadzonych przez Młodzieżową Radę Powiatu Starogardzkiego wynikało, że młodzież szkolna napotyka na wiele problemów, które chciałaby rozwiązać, ale nie wie jak. Kociewskie Stowarzyszenie Edukacji i Kultury „Ognisko” w odpowiedzi na tę sytuację zrealizowało projekt „Młodzież nie ryba, głos ma!”. Była to próba zareagowania na proces dezaktywizacji społecznej młodzieży, zapobiegania jej bierności wobec nurtujących ją spraw i włączenia w proces niezbędnych zmian. Dodatkowo stowarzyszenie chciało pomóc młodym ludziom w poprawie komunikacji z rówieśnikami i kadrą szkół. Zorganizowało spotkania, dyskusje i warsztaty z fachowcami. Jedną z kluczowych metod wyrażania swoich racji były debaty oksfordzkie, dotyczące przede wszystkim organizacji pracy szkoły. Młodzież dyskutowała również o relacjach międzyludzkich, zmianach klimatu, a nawet o inwestycjach w Starogardzie Gdańskim. Jednym z najważniejszych efektów włączenia nastolatków w społeczną dyskusję była poprawa ich umiejętności argumentowania swoich racji, upodmiotowienie, pokazanie, że ich punkt widzenia jest ważny i potrzebny. Zaszły też konkretne zmiany. W I Liceum Ogólnokształcącym rozpoczęto prace nad utworzeniem szkolnej telewizji. Z kolei dyrekcja II Liceum Ogólnokształcącego podjęła się kontaktu z miejskim zakładem komunikacyjnym, by poprawić rozkład jazdy autobusów dowożących uczniów do szkoły. Obie placówki podjęły inicjatywę ograniczającą obowiązki szkolne w poniedziałki, by umożliwić uczniom wypoczynek w weekendy, oraz postanowiły utworzyć sieć współpracy samorządów szkolnych szkół powiatu starogardzkiego.
