Domy i Kluby Sąsiedzkie działają w Gdańsku od ponad 12 lat. Obecnie w dzielnicach miasta funkcjonuje łącznie 17 Domów Sąsiedzkich i 10 Klubów Sąsiedzkich. Są to miejsca, których celem jest ożywianie życia społecznego Mieszkanek i Mieszkańców w każdym wieku w ramach animacji lokalnej. Oferta jest bardzo różnorodna i dostosowana do potrzeb tych, dla których powstały – dla sąsiadek i sąsiadów. To nie tylko przestrzeń, budynek czy program zajęć. To przede wszystkim innowacja, która zaczęła się w Gdańsku i rozprzestrzeniła na całą Polskę.
Wszystko zaczęło się w Gdańsku
Gdańsk jest pierwszym miastem w Polsce, w którym zaczęły funkcjonować Domy Sąsiedzkie. W latach 2008-2011 powstała koalicja Urzędu Miejskiego w Gdańsku i kilku organizacji pozarządowych (m.in. Fundacją Regionalne Centrum Informacji i Wspomagania Organizacji Pozarządowych, Gdańska Fundacja Innowacji Społecznej, Stowarzyszenie Morena, Stowarzyszenie Nowy Port Sztuki, Stowarzyszenie Inicjatyw Lokalnych im. Św. Ojca PIO, Stowarzyszenie Inicjatyw Lokalnych ORUNIA itd.) jako oddolna inicjatywa. Efektem inicjatywy było wypracowanie „Modelu Domu Sąsiedzkiego”, czyli gotowej instrukcji zakładania tego typu placówek. Pierwszą z nich był Dom Sąsiedzki „Gościnna Przystań” na Oruni.
Trochę historii
Domy i Kluby Sąsiedzkie wbrew powszechnej opinii nie są strukturami odziedziczonymi po okresie PRL-u. Ruch animacji lokalnej związany z rozwojem centrów społecznościowych narodził się w Londynie w połowie XIX wieku. Rewolucja przemysłowa spowodowała dużą migrację ludzi ze wsi do miast w poszukiwaniu pracy. Miasto było przeludnione, wzrastał poziom ubóstwa. Pojawiła się konieczność organizowania pomocy w najbiedniejszych dzielnicach Londynu. Samuel Barnett (proboszcz w kościele św. Judy) zaczął pracę u podstaw – zakładanie szkół wieczorowych, zapewnianie oferty kulturalnej, angażowanie miejscowej ludności w różnego rodzaju aktywności. Tak powstały pierwsze centra społecznościowe świadczące usługi edukacyjne, kulturalne, sportowe itp. Z tym pomysłem jeździł po całym kraju głosząc ideę przeciwdziałania różnicom klasowym, dzięki zaangażowaniu wykształconych studentów w animację lokalnej społeczności w różnej formie dostosowanej do potrzeb. Ta filozofia dotyczącą oddolnej zmiany społecznej zaczęła kiełkować w Holandii, w Niemczech, w Austrii, we Włoszech, w Carskiej Rosji czy Stanach Zjednoczonych. Także w Polsce, w szczególności w latach 30. XX wieku, gdy na terenach wiejskich nastąpił rozkwit tzw. „domów ludowych”, które były miejscem spotkań lokalnej społeczności wokół aktywności kulturalnych i edukacyjnych.
Jak działają Domu i Kluby Sąsiedzkie w Gdańsku?
Operatorami Domów i Klubu Sąsiedzkich są organizacje pozarządowe. Urząd Miejski w Gdańsku ogłasza w ramach otwartego konkursu ofert konkurs na prowadzenie centrów lokalnych w trybie trzyletnim bądź rocznym. Obecnie większość Domów Sąsiedzkich działa w trybie trzyletnim. Takie wsparcie oznacza stabilność i rozwój.
Różnica między Domem a Klubem dotyczy zakresu ich działania, między innymi dotyczy to ilości godzin otwarcia danego miejsca, dostępności przestrzeni czy grupy docelowej. Dokładne wytyczne w tym zakresie są zawarte w szczegółowych warunkach konkursu Urzędu Miasta Gdańska. Można je traktować jako forma ramy, na której powstaje dane centrum. Jednak to, co stanowi największą wartość, to elastyczność funkcjonowania danych miejsc, ich różnorodność. Gwarantem tego jest to, iż prowadzone są przez organizacje pozarządowe. Dzięki temu, że nie stanowią odrębnych jednostek nie ograniczają ich ramy instytucjonalne. Organizacjom pozarządowym dużo łatwiej jest też pozyskać dodatkowe środki na rozszerzanie oferty Domów i Klubów Sąsiedzkich z innych źródeł niż środki miejskie.
Po co mieszkankom i mieszkańcom centra lokalne?
Ideą Domu Sąsiedzkiego jest kreowanie miejsca otwartego na różnorodność osób i działań, tworzonego przez lokalną społeczność w celu długofalowego wzmacniania jej aktywności i tożsamości. Głównym celem funkcjonowania Domów i Klubów Sąsiedzkich jest przeciwdziałanie wykluczeniu i wyrównanie szans w dostępnie do samorozwoju, realizacji pasji, edukacji oraz do kultury. To również możliwość wsparcie potencjału lokalnych aktywistek i aktywistów.
Miasto Gdańsk od ponad 10 lat wraz z organizacjami pozarządowymi z powodzeniem rozwija koncepcję Domów i Klubów Sąsiedzkich. Wszyscy wspólnie uczą się efektywnego działania w oparciu o rozwój początkowego modelu. Wiele potrzeb i oczekiwań zweryfikowały kilkanaście miesięcy pandemii COVID-19 oraz wojna w Ukrainie. Pandemia przyczyniła się do wzrostu popularności Domów Sąsiedzkich. Przede wszystkim ujawniła jak kluczową wartością są relacje i poczucie wspólnoty. Okazało się, że centra lokalne usytuowane w różnych dzielnicach, blisko mieszkanek i mieszkańców mogą szybko reagować na czas kryzysu, z miejsc animacji i integracji stając się miejscem pomocowym. Dzięki temu miejsca te stają się szkieletem do budowy odporności społecznej.
Sieć Domów i Klubów Sąsiedzkich z roku na rok rośnie, rosną również środki miejskie na ich funkcjonowanie. Jednocześnie cały czas Miasto wspólnie z Liderami i Liderkami Centrów Lokalnych podczas cyklicznych spotkań wspólnie ewaluuje, szuka nowych rozwiązań, uczy się od siebie nawzajem, aby nieustannie dostosowywać działalność centrów lokalnych do zmieniających się warunków w jakich działają.
Dom Sąsiedzki „Gościnna Przystań” – miejsce w którym narodziła się idea Domu Sąsiedzkiego.
Gościnna Przystań działa od 2010 roku. To centrum społecznościowe prowadzone przez Gdańską Fundację Innowacji Społecznych, której celem jest budowanie potencjału silnej społeczności. Pracują z dziećmi, młodzieżą i dorosłymi. Angażują się w rewitalizację i poprawę przestrzeni dzielnicy. Wspierają lokalne inicjatywy, rozwijają wolontariat i wzmacniają kompetencje mieszkańców i mieszkanek dzielnicy.
W Domu Sąsiedzkim swoją siedzibę mają: Rada Dzielnicy Orunia-Św.Wojciech-Lipce, Gdańska Fundacja Innowacji Społecznej, Gdański Program Stypendialny Mentor, SL Salos oraz portal MojaOrunia.pl.
W Gościnnej Przystani działają: Niepubliczny Punkt Przedszkolny „Domek Sąsiedzki”, Świetlica w Gościnnej Przystani, Klub Rodzica Orunia Gościnna, Klub Młodych Wataha oraz Klub Seniora. W 2023 roku Dom Sąsiedzki działa w nowym budynku w którym znajduje się sala do ćwiczeń, siłownia a także otwarta kuchnia, dostępna dla wszystkich mieszkańców i mieszkanek dzielnicy.
Link do strony Domów i Klubów Sąsiedzkich: https://www.gdansk.pl/urzad-miejski/wydzial-rozwoju-spolecznego/kluby-i-domy-sasiedzkie,a,2785
Link do Strony Domu Sąsiedzkiego Gościnna Przystań – https://www.facebook.com/GoscinnaPrzystan/?locale=pl_PL
Przygotowały: Monika Chabior, Marta Karalus
