Dąbrowski Budżet Partycypacyjny 2.0, to innowacyjny proces wywodzący się z powszechnie już znanego schematu Budżetu Obywatelskiego, pogłębiony o podejście rewitalizacyjne i opierający się o hasło: Dialog zamiast rywalizacji. Jego odmienna filozofia od BO bazuje na wprowadzeniu do procesu animatorów i opiera się o następujący schemat dla każdego z osiedli: Spotkania diagnostyczne; Zgłaszanie pomysłów; Analiza pomysłów; Fora Mieszkańców – przygotowanie projektów ze zgłoszonych pomysłów; Weryfikacja projektów w UM; Fora Mieszkańców – ustalenie priorytetów do realizacji dla osiedla.
CHARAKTERYSTYKA ZGŁASZANEGO PROJEKTU
DBP ma już ośmioletnią historię. Jego początek wynikał z wyzwań i potrzeb jakie postawili sobie samorządowcy, miejscy aktywiści i mieszkańcy. Proces od początku wyróżniał się wspólnym projektowaniem, osiedlowym charakterem i zaangażowaniem mieszkańców w dyskusję nad projektami. Jego cztery pierwsze edycje kończyły się zwyczajowo głosowaniem w wyznaczonych specjalnie na jego potrzeby osiedlach. Okazało się, że dialog w ich ramach znakomicie się sprawdza, edukuje zarówno mieszkańców, jak i urzędników. Udało się nasycić i odtworzyć tzw. małą infrastrukturę, co ważne – również na terenach należących do partnerów miasta, wspólnot czy spółdzielni. DBP pokazał również słabe punkty: brak czasu na dialog i pochylenie się nad problemami osiedla, siłowe rozwiązanie w przegłosowywaniu się autorów, a wreszcie część nietrafionych projektów.
Te dylematy skłoniły do wypracowania nowej formuły DBP 2.0. Roczne prace zaowocowały unikalną procedurą. Pozostano przy procedowaniu w ramach osiedli z wydzieloną dla każdego pulą środków znaną od początku mieszkańcom. Wynosiła ona rokrocznie 8 mln zł i, bazując na liczbie mieszkańców, pozwalała na dysponowanie najmniejszemu osiedlu niecałymi 42 tys., a największemu ponad 560 tys. zł. Pozostano przy mechanizmie pracy mieszkańców nad projektami na rok kolejny i roku na ich realizację, zostawiając furtkę na wykonanie bardziej skomplikowanych projektów w dłuższym czasie. Zostano przy przyjmowaniu corocznie procedury i kwoty przez Radę Miejską uchwałą, utrzymując coroczną umowę społeczną. Zmieniono zupełnie filozofię procesu (patrz zał. schemat procesu).
W edycji V w 2017 oraz VI w 2018 do głosowań doszło tylko w jednym z osiedli. W 2017 wypracowano 77 projektów z 292 pomysłów podczas 171 spotkań, w których udział wzięło 579 raz policzalnych osób. W 2018 roku wypracowano 94 projektów z 414 pomysłów podczas 129 spotkań, w których udział wzięły 604 osoby raz policzalne.
Oczywiście liczby osób, które wzięły udział w procesie, są nieporównywalne z co rok wcześniej głosującymi 22-23 tys. mieszkańców. Warto jednak zwrócić uwagę, iż DBP 2.0 wymaga angażowania się w dość dużą liczbę spotkań, skłania do dyskusji i osiągnięcia kompromisu, a to pozwala na myślenie o dobru osiedli, zamiast tworzyć rywalizację.
Procesem zaczęły się interesować inne samorządy i mógł się on powielać i ewaluować w zależności od ich specyfiki i potrzeb. Tu jednak pojawiły się nieprzemyślane i szybko przyjęte przepisy ustawowe, blokujące ten kierunek ewaluacji. Trudno było zrezygnować z tak zaawansowanego procesu dialogu w mieście, stąd zdecydowano o prowadzeniu dwóch procedur: pierwsza oparta o przepisy ustawy i uregulowana uchwałą, czyli Budżet Obywatelski (ogólnomiejski) na 3,6 mln, druga z procedur, czyli DBP 2.0 (osiedlowy) na 6,4 mln, zrealizowana została na podstawie zarządzenia Prezydenta Miasta w sprawie: przeprowadzenia konsultacji społecznych pn. „Partycypacyjne wypracowanie pakietów rewitalizacyjnych w osiedlach na rok 2020”. Proces zaczął się w kwietniu od złożenia 298 pomysłów, które były analizowane przez uczestników osiedlowych forów mieszkańców. W trakcie pierwszych spotkań, trwających od maja do czerwca, mieszkańcy na podstawie pomysłów opracowali 142 projekty, które zostały przekazane do weryfikacji wydziałom Urzędu. Po trwającym w wakacje okresie weryfikacji projekty wróciły do dyskusji na osiedlowe fora mieszkańców. W drodze dyskusji mieszkańcy wskazali jako priorytetowe 107 projektów do realizacji w roku 2020. Proces odbywał się przy wsparciu siedmiu animatorów, którzy od kwietnia do października poprowadzili łącznie 135 spotkań w ramach Forów Mieszkańców, w których wzięło udział 1481 osób, tym raz policzalnych 784. Wszystkie wypracowane zadania zostały przekazane do wydziałów merytorycznych Urzędu Miejskiego, które rozpoczęły ich realizację w roku 2020.
Procesowi poświęcona jest strona www.twojadabrowa.pl
OPIS KORZYŚCI WYNIKAJĄCYCH Z WDROŻENIA PROJEKTU
Rezultaty dotyczące aktywności obywatelskiej:
· Procedura pozwoliła zdiagnozować ilość osób w poszczególnych osiedlach gotowych do zaangażowania w sprawy wspólnoty lokalnej.
· Zwiększyła się wiedza mieszkańców o funkcjonowaniu samorządu i procedurach go obowiązujących.
· Zafunkcjonowała i utrwaliła się rola animatora osiedlowego. Osoby z roku na rok zwiększają wiedzę o poszczególnych osiedlach. Wypracowano sposób zatrudniania animatorów przez lokalne NGO w trybie ustawy o pożytku.
· Ujawniono problem związany z niewystarczającą edukacją obywatelską.
Rezultaty dotyczące funkcjonowania samorządu:
· Zwiększyła się wiedza urzędników o problemach poszczególnych osiedli.
· Zwiększyła się zdolność urzędników i radnych do współpracy z mieszkańcami.
· Zwiększyła się zdolność urzędników do współpracy poziomej międzywydziałowej.
· Z roku na rok polepszono osiedlową infrastrukturę (w postaci m.in. ciągów pieszych, parkingów, siłowni plenerowych, placów zabaw, skwerów osiedlowych).
· Doposażono świetlice, filie bibliotek, OSP, powstały np. Klub Seniora i Juniora „Manhattan” czy Świetlica Środowiskowa Skate Room, a także zrealizowano projekty miękkie zlecane do wykonania przez NGO.
· Wypracowano sposób realizacji zadań ze wspólnotami czy spółdzielniami przy realizacji wspólnych inwestycji.
· Ujawniono problemy związane z współpracą ze wspólnotami mieszkaniowymi, spółdzielniami, wynikające często z problemów własnościowych.
· Ujawniono problemy własnościowe, planowania przestrzennego, niezrozumienia pojęcia dobra wspólnego poprzez kilka „nietrafionych” projektów.
Rezultaty dotyczące rozwoju procesów partycypacyjnych:
· Utrwalony podział osiedlowy rozległej Dąbrowy Górniczej (obszarowo 11 miasto w kraju) oraz procedowanie w jego ramach zaowocował przygotowaniem „reformy ustrojowej miasta”. Wprowadzenie 18 Rad Dzielnic składających się z 36 osiedli i stopniowa praca z jej mieszkańcami bazująca na procesach partycypacyjnych i konsultacyjnych ma na celu doprowadzenie do stopniowego zwiększania ich kompetencji (obecnie spór o statuty w NSA).
· Rozpoczęcie procesu mapowania (cyfryzacji) na potrzeby organizacji spotkań oraz metodologii przygotowania diagnoz dla poszczególnych dzielnic, które posłużą do tzw. Raportów Otwarcia dla Dzielnic oraz ulepszenia procedury DBP. Pandemia nie pozwoliła na realizacje VIII edycji DBP. Przytoczone działania mają na celu wykorzystanie tej sytuacji do ulepszenia procesu.
Rezultaty służące innym JST.
· Realizacja DBP 2.0 pozwoliła sprawdzić w realnych warunkach podjęcie się procedury partycypacyjnej nie opierającej się tylko o formę wyboru polegającą na plebiscytowym głosowaniu. (Patrz opis modelu: https://twojadabrowa.pl/model )
· Wypracowano, konkretny regulamin nadający się do upowszechniania i dostosowywania w innych JST (patrz: Zarządzenie w załączeniu).
· Dzięki współpracy w ramach Forum Praktyków Partycypacji, Związku Miast Polskich wypracowano gotową propozycję nowelizacji przepisów ustawowych BO, która pozwoliłaby na rozwój tej formy dialogu również w duchu DBP. Niestety mimo wielu prób nikt nie podjął próby ich nowelizacji. (Patrz: https://partycypacjaobywatelska.pl/nowa-propozycja-zmian-w-przepisach-o-budzecie-obywatelskim/ oraz załącznik).
Dziewiąta edycja DBP (2023)
Dąbrowski Budżet Partycypacyjny to proces, w którym Dąbrowianie co roku decydują o tym, na co przeznaczyć wydzieloną kwotę z budżetu miasta. DBP to okazja do dyskusji o potrzebach naszych osiedli i sposobach na ich realizację. Od 2013 roku przeprowadziliśmy już osiem edycji, z czego cztery w formule DBP 2.0, która opiera się o dialog i dyskusję podczas forów mieszkańców. Niestety, COVID-owa rzeczywistość dwa lata z rzędu nie pozwoliła nam na uruchomienie osiedlowej formuły Dąbrowskiego Budżetu Partycypacyjnego. W roku 2022 DBP wrócił z w nieco zmienionej formule DBP 2.1. W ciągu 10 lat i na przestrzeni ośmiu edycji, udało się nam wspólnie wypracować do realizacji łącznie 596 projektów na kwotę ok. 58,4 mln zł. W roku 2023 nastąpiła kolejna zmiana, DBP odbędzie się w odświeżonej formie.
Model 2.2
DIAGNOZA OSIEDLA – NABÓR POMYSŁÓW
Kwiecień – od 12 kwietnia do 28 kwietnia każdy mieszkaniec osiedla może złożyć pomysł na projekt, mieszczący się w kwocie określonej dla osiedla*.
· Pomysły składa się:
• elektronicznie poprzez formularz na stronie twojadabrowa.pl,
• listownie na adres: Urząd Miejski, 41-300 Dąbrowa Górnicza, ul. Graniczna 21 z adnotacją na kopercie „Konsultacje społeczne – Partycypacyjne wypracowanie pakietów zadań osiedlowych na rok 2024”,
• osobiście w Urzędzie Miejskim w Dąbrowie Górniczej w Biurze Obsługi Klienta, ul. Graniczna 21 (stanowisko „Informacja”) oraz w Centrum Aktywności Obywatelskiej – Wydziale Organizacji Pozarządowych i Aktywności
Obywatelskiej przy ul. Sienkiewicza 6a w Dąbrowie Górniczej.
SPOTKANIA/DYŻURY KONSULTACYJNE Z PRACOWNIKAMI WOP
Kwiecień/Maj – Po zakończonym naborze pomysłów, będą one podlegały wstępnej weryfikacji formalnej przeprowadzanej przez pracowników Wydziału Organizacji Pozarządowych i Aktywności Obywatelskiej; w tym czasie autorzy pomysłów mogą być proszeni m.in. o dostarczenie niezbędnych zgód, doprecyzowanie lub ewentualne zmiany w pomyśle.
POROZMAWIAJMY W DZIELNICY
Czerwiec – cykl spotkań z mieszkańcami dzielnic organizowany w celu uzgodnienia lub wyjaśnienia możliwości realizacyjnych zgłoszonych pomysłów. Dla każdej z 18 dzielnic zostanie zorganizowane spotkanie, podczas którego zaprezentowane zostaną zgłoszone pomysły, które pomyślnie przeszły wstępną weryfikację, a także pomysły odrzucone, wraz z odpowiednim uzasadnieniem.
WERYFIKACJA POMYSŁÓW/PRZEKSZTAŁCANIE POMYSŁÓW W PROJEKTY
Lipiec/Sierpień – w tym czasie zgłoszone pomysły, które przeszły pomyślnie wstępną weryfikację, kierowane będą do wydziałów merytorycznych, celem przekształcenia w projekty, które zaprezentowane zostaną podczas jesiennych Forów Mieszkańców. Będzie to skosztorysowana i zweryfikowana propozycja projektów.
FORA MIESZKAŃCÓW – WYPRACOWANIE PAKIETÓW PRIORYTETOWYCH ZADAŃ DO REALIZACJI W OSIEDLACH
Wrzesień-Listopad – w każdym osiedlu rozpoczynają się spotkania, prowadzone przez pracowników Wydziału Organizacji Pozarządowych i Aktywności Obywatelskiej. Poświęcone są one omawianiu pomysłów na projekty złożonych przez mieszkańców. Podczas warsztatu z mieszkańcami przedstawiona zostanie, do dyskusji, lista proponowanych do realizacji projektów. Drogą dialogu mieszkańcy ustalą, które z nich zostaną zrealizowane w przyszłym roku.
W zależności od specyfiki osiedla oraz złożoności problemów przewidziane są 2 lub 3 spotkania w każdym osiedlu.
Jeśli w danym osiedlu, w wyniku weryfikacji, żaden projekt nie okaże się możliwy do realizacji albo możliwe do realizacji projekty łącznie nie przekroczą kwoty przewidzianej dla osiedla, mieszkańcy będą pracować nad kolejnymi projektami.
Dopuszczalne jest również przeniesienie środków przewidzianych dla osiedla na poczet projektu w ramach Dzielnicy.
Listopad – na podstawie wyników prac podczas spotkań z mieszkańcami ustalona zostanie lista zadań do realizacji w kolejnym roku w ramach środków przewidzianych w budżecie gminy.
